معرفي روستا مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط احمد نورمحمودی   
جمعه, 30 آبان 1393 ساعت 18:10

معرفي روستاي ياي شهري (شهرستان مراغه بخش مركزي)
نمائي از روستاي ياي شهري
مقدمــه
در خصوص اهمیت فرهنگ نام در جغرافیا سخن بسیار است. بشر از زمانی که با مکانی سر وکار یافته لزوم شناسایی و نامگذاری مکانها را دریافته است. اولین گام در لزوم نامگذاری مکانهای جغرافیایی ارتباط انسان با آن مکان است، در غیر این صورت ممکن است سالها بگذرد و مکانی بی نام بماند. نامگذاری بر مکانهای مختلف بدان سبب است که اولا مکانهای مختلف شناسایی شوند، و ثانیا مکانهای مختلف از یکدیگر تمیز داده شوند.

درباره اهمیت نام در جغرافیا همین بس که بهترین تصاویر ماهواره‌ای که امروزه توسط ماهواره های پیشرفته در اختیار بشر قرار می گیرند و از مشکلات امر نقشه برداری زمینی می کاهند، تا زمانی که گویا نشده‌اند یعنی نام جغرافیایی بر مناطق مختلف آن نهاده نشده است کاربردی نمی یابند و در حکم نوعی تابلو جلوه می نمایند و این اسامی جغرافیایی هستند که به مکانهای مختلف هویت و شخصیت می دهند.

بخشی از نامهای جغرافیایی را اسامی آبادیها (مسکوني و یا خالی از سکنه) تشکیل می دهند. در این خصوص که بر چه مبنایی اسامی مکانها و کلا اسامی جغرافیایی انتخاب گردیده‌اند باید اذعان کرد که پژوهش در اسامی مکانهای مختلف جغرافیایی نیازمند بازگشت به پیشینه دیرینه مکانهاست. مسلما همانند مکانهای مختلف جغرافیایی، اسامی آنان نیز به مرور زمان دستخوش تحول و تغییر شده است و شاید بتوان گفت کمتر مکانی را می توان یافت که در طول اعصار مختلف به یک نام شناخته شده باشد.
نام‌های جغرافیایی اصل و منشایی کهن و معنایی خاص دارند. این نام‌ها توسط اشخاص مختلف در معرض تحول و تغییر قرار گرفته اند. گاه اراده یک نفر که نامی ناخوشایند یافته، و گاه خطا و اشتباه کاتبی در نگارش، اسمی پر معنا و شناخته را به دست فراموشی سپرده است. اسمی که از تاریخ سرزمینی حکایت می کرده است. نام‌های جغرافیایی که در آغاز به منظور ایجاد تمایز و شناخت عناصر متشکله محیط زیست بشری مانند نقاط مسکونی، چراگاه‌ها، مزارع،
  منابع آب، و بلندی‌ها و پستی‌ها وضع شده‌اند، با گذشت زمان پا را از این حد فراتر نهادند و به جزئی مهم از تاریخ و اساطیر و معتقدات و فرهنگ ملل عالم بدل شدند و به جایی رسیدند که دست کمی از آثار باستانی مهم هر کشور نداند، و چه بسا که از آن مهمتر باشند. این نام‌ها با تاریخ، جغرافیای یک ملت گره خورده و جدا کردنشان غیر ممکن است.

یکی از مباحث بسیار مهم و جالب در تحقیقات فرهنگی و جغرافیای تاریخی، ریشه‌یابی نام شهرها و آبادی‌ها است. چون انسان‌ها به ویژه در دوران باستان به این مسئله مهم، توجه خاصی داشته و کوشش می کردند مظاهر دینی، فرهنگی، طبیعی، جغرافیای و قومی را با نشانه تقدس و احترام در نامگذاری شهرها آبادی های سرزمین خود جلوه گر سازند. از این رو نام هایی که بر روی شهرها و آبادی ها گذاشته شده است، اکثرا بار معنای دارند و اسامی با مسمایی هستند. و از نظر تاریخی و فرهنگی بسیار مهم و ارزشمند می باشند. در صورتی که درست ریشه‌یابی شوند، برخی از گوشه های تاریک و نهفته تاریخ و فرهنگ مردم را بازشناخته و روشن خواهند کرد. نام های آبادی های مراغه را می توان به چند گروه: دینی، تاریخی، طبیعی تقسیم کرد.

یکی از مباحث بسیار مهم و جالب در تحقیقات فرهنگی و جغرافیای تاریخی، ریشه‌یابی نام شهرها و آبادی‌ها است. چون انسان‌ها به ویژه در دوران باستان به این مسئله مهم، توجه خاصی داشته و کوشش می کردند مظاهر دینی، فرهنگی، طبیعی، جغرافیای و قومی را با نشانه تقدس و احترام در نامگذاری شهرها آبادی های سرزمین خود جلوه گر سازند. از این رو نام هایی که بر روی شهرها و آبادی ها گذاشته شده است، اکثرا بار معنای دارند و اسامی با مسمایی هستند. و از نظر تاریخی و فرهنگی بسیار مهم و ارزشمند می باشند. در صورتی که درست ریشه‌یابی شوند، برخی از گوشه های تاریک و نهفته تاریخ و فرهنگ مردم را بازشناخته و روشن خواهند کرد. نام های آبادی های مراغه را می توان به چند گروه: دینی، تاریخی، طبیعی تقسیم کرد.

چرا دهكده سنگي ؟

دهکده سنگی يعني محل سنگنان ، روستایی كه با سنگ درست شده است . نامگذاري آن بدليل وجود سنگ هاي بسيار در اطراف آن و به كاربردن مصالح ساختماني يكنواخت سنگ و گل كه به "دهكده سنگي"معروف شده است.

ياي شهري در لغت به معني تابستانگاه يا نشستگاه ، ييلاق سردسير ، كه روستائي در دامنه نيمروز خاوري (جنوب شرقي) سهند قرار دارد . ياي شهري از جمله آباديهاي نو بنياد است كه به روشني نشان مي دهد كه اين آبادي ، تيرهاي تاخت گر(مهاجم) يا اينجو و اقطاع [زمينهاي بخشيده شده خان مغول يا ترك] بوده است.
معرفی روستاي بسیار زیبای یای شهری ( واقع در منطقه توریستی)

روستای یای شهری یکی از روستاهای آذربایجان شرقی است که در دهستان سراجوی غربی بخش مرکزی شهرستان مراغه در دامنه سرسبز کوه سهند و در امتداد رودخانه همیشه خروشان "صوفی چای" واقع شده است . این روستا در حدود ۸۶ خانوار و با جمعیتی بالغ بر ۴۰۰ نفر در ۲۷ کیلومتری شهرستان مراغه قرار دارد. این روستا به لحاظ واقع شدن در منطقه توریستی و پتانسیل گردشگری و همچنین آب و هوای خوب و طبیعت سرسبز آن از اهمیت ویژه ای در شهرستان مراغه برخوردار است . بدین جهت پذیرای گردشگران و میهمانان از شهرهای همجوار جهت استراحت و گردشگری در فصلهای بهار، تابستان، پائیز شده است.

مردم این روستا به کار کشاورزی،باغداری،دامداری و از همه مهمتر پرورش زنبور عسل مشغول می باشند. وجود باغات و کارخانه شیرپز،سبب توجه تاجرین و صادر کنندگان محصولات کشاورزی را به خود جلب نموده و باعث حضور آنها در فصل بهار ، تابستان و پائیز جهت خریداری این محصولات در این منطقه شده است.تولید عسل طبیعی در این منطقه باعث رونق اقتصادی و صادرات این محصول به شهرهای همجوار شده است. 

روستاي يای شهري طبق سرشماري نفوس و مسكن سال 1390 جمعيت آن در حدود 400 نفر بوده كه تعداد 210 نفر مرد و 194 نفر زن مي باشد.

اطلاعات جمعيتي روستاي ياي شهري

نام محل : ياي شهر/ ياي شهري         جمعيت: 404 نفر             تعداد خانوار : 124

عنوان

تعداد

درصد

تعداد مرد

210

52%

تعداد زن

194

48%

متاهلين

242

59%

مجردين

162

40.1%

تولد سالانه

12

3%

مرگ ومير سالانه

1

0

باسواد

247

61.1 %

بي سواد

157

38.9 %

رده سني 0 تا 2 سال

37

9.2 %

رده سني 2 تا 6 سال

25

6.2 %

رده سني 6 تا 18 سال

91

22.5 %

رده سني 18 تا 40

162

40.1 %

رده سني 40 تا 50

33

8.2 %

رده سني 50 سال به بالا

56

13.9 %

روستای يای شهری يکی از روستاهای شهرستان مراغه واقع در بخش مرکزی دهستان سراجوی غربی قرار داشته و دارای سابقه کهن و تاريخی می باشد. و بنا به گفته ريش سفيدان و نقل وقول آنها از پدران و نياکان در قديم اين روستا شهر بوده است  که در منطقه ای از روستا که به مهردار معروف است در آنجا مردمانی ساکن بودند که  در جريان يکي از  بلايای طبيعي بکلی ويران شده است . و دو اثر تاريخی که به تازگی از طرف سازمان ميراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده است . اين آثار تاريخی به نامهای:

»قبرستان تپه سی: موقعيت جغرافيايی: دهستان سراجوی غربی ، روستای يای شهری، با قدمت هزاره 5 و 4 قبل از ميلاد و به شماره 21086«

»تپه صادق دوزی: به موقعيت جغرافيايی، دهستان سراجوی غربی، روستای يای شهری، با قدمت هزاره 1و2 قبل از ميلاد و به شماره 22262» هستند.

منابع تاريخي ، مراغه را زادگاه زرتشت ناميده و دانشمندان بر اين باورند که زرتشت در دامان کوه سهند که در اوستا از آن با عنوان نام اسنوند  ياد شده متولد گرديده است .
پتانسيل گردشگري در توسعه روستا
شوش داغي

گردشگري روستائي از موضوعاتي است كه در طي سال هاي اخير به طور گسترده در حوزه توسعه روستائي و توسعه گردشگري مطرح شده است . با توجه به اثرات اقتصادي كه بر جامعه روستائي دارد برنامه ريزي هاي زيادي نيز از طرف مردم و دولت جهت توسعه آن صورت گرفته است . با توجه به اهميت اشتغال در جامعه ي روستائي و جلوگيري از مهاجرت بي رويه و بي مورد، ضرورت برنامه ريزي و توسعه مشاغل مرتبط با توسعه روستائي در بسياري از روستاها احساس مي شود و در واقع با توسعه گردشگري و توريسم روستائي بسياري از مشكلات موجود اشتغال در روستاها حل خواهد شد .

به عنوان مثال استفاده از ظرفيت هاي مزارع كشاورزي ، باغات ، طبيعت گردي ، استفاده از ظرفيت هاي فرهنگي و مذهبي ، آداب ورسوم سنتي روستا و... ،كه براي توسعه گردشگري و ايجاد بستر مناسب براي اشتغال جوانان در روستا بسيار پر اهميت تر است .

اغلب گردشگران داخلي بيش از هر چيز به آب و هوا ، فرهنگ يا طبيعت مقصد خود علاقمند هستند به همين دليل آنها  را به دل طبيعت و روستاها مي كشاند . گردشگري روستائي امروزه يكي از مردمي ترين اشكال گردشگري محسوب مي شود . اين در حالي است كه گردشگري روستائي يك روند دو سويه اقتصادي را در نواحي روستائي رقم مي زند كه مي توان در بر گيرنده يك رشد اقتصادي و تنوع فعاليت ها از يك سو و همچنين ايجاد اشتغال و در آمدزائي براي ساكنان روستا از ديگر سو مي تواند باشد . به همين دليل از اولويت ويژه اي برخوردار است كه بايد مورد توجه قرار بگيرد. 

روستاي يای شهري به لحاظ گردشگري از اهميت ويژه اي برخوردار است و به جرات مي توان گفت اين منطقه جايگاه ويژه اي در شهرستان و حتي شهرهاي اطراف در بحث گردشگري و توريسم روستائي برخوردار است و در تعطيلات آخر هفته مسافران و گردشگران زيادي را به مسير منتهي به اين روستا مي كشاند . مناظر طبيعي ، كوهها و دره هاي سرسبز و همچنين جاري شدن رودخانه صوفي چاي از اين مسير جذابيت آن را دو چندان كرده است . وجود كوههاي بسيار زيبا و بهم چسبيده و رشته اي از جمله كوههاي ساري قيه سي ، ايوانا كوه ، شوش داغي و وجود غارهاي طبيعي مانند آغاجان كوهولي، قره گل، و سنگهاي بزرگي از جمله ديح داش، شوش داغي كه اين مناظر با صخره هاي خيلي زيبا با بهترين و زيباترين جلوه هاي طبيعت كه در خود گنجانده است در اطراف روستا منظره اي زيبا به دوستداران و علاقمندان به طبيعت فراهم ساخته است . وجود چشمه هاي خنك و گوارا وطبي كه يكي از آنها در درمان سنگ كليه بسيار موثر ميباشد در اطراف روستا قرار دارد

اين روستا به دليل وجود سنگ هاي بسيار در اطراف آن و به كاربردن مصالح  ساختماني يكنواخت سنگ و گل به دهكده سنگي نيز مشهور است . اين روستا به لحاظ قرار گرفتن در مسير دهكده توريستي مراغه از اهميت زيادي برخوردار بوده و بايد به توسعه وپيشرفت و آباداني آن توجه ويژه اي شود .

محيط زيست

 زيستگاه جانوران می تواند در خشكي، آب و يا هر دو باشد و بعضی نيز می توانند در هوا پرواز کنند جانوران مختلف در جاهای متفاوت زندگی می کنند که آن جاها را زيستگاه آنها می نامند.

در روستاي يای شهري زيستگاه انواع گوناگون پرندگان از جمله كبك ، عقاب ، شاهين ، لاشخور، قرقي ، بلبل ، وانواع مختلف از جانوران مانند خرگوش ، گرگ ، خرس ، روباه ، خوك ، و گونه اي بسيار از خزندگان مانند آفتاب پرست ، مارمولك ، مار كه در اين منطقه زيست مي كنند . وجود ماهي قزل آلا در مسير رودخانه صوفي چاي گردشگران را به اين منطقه كشانده است .

گياهـــان داروئي و خوراكي در روستا

گياهان خوراكي در دامنه‌هاي سهند و روستاهاي اطراف ، سفره‌هاي مردم اين منطقه را عطرآگين مي‌كند. در فصل بهار وطبيعت وهمزمان با رويش گياهان خوراكي و دارويي، افراد روستا اقدام به برداشت اين گياهان و عرضه آن در بازار مي‌كنند. در اين فصل از سال مردم اقدام به چيدن، اين گياهان و ذخيره آن براي ساير فصول به‌صورت خشك شده مي‌كنند.

به گفته‌اهالي روستا ، حدود صد ‪ گونه گياه خوراكي و دارويي در ارتفاعات روستا ي يای شهري و دامنه كوه هاي آن رشد مي‌كند. ريواس ، بزگوش ، شنگر ، كاكوتي(کهلیک اوتی) ، چای علفی (توه لوجه) ، عرليك ، سورولو ، بولاغ‌اوتي ، قارترسي ، گل گاوزبان ، گون ، گل آقا ، یونجه ،  مرزه كوهي ، نعناع ، كنگر ، آغجه‌باش ، خارشتر ، پونه ، مرزن جوش ، انواع قارچ از جمله گياهان خوراكي و دارويي اين روستا است.

مرزه كوهي ، نعناع و پونه عمدتا به عنوان طعم‌دهنده در پخت انواع غذا به ويژه كوفته ، عرليك و سورولو در پخت آش ، كنگر در تهيه خورشت و كوكو و ريواس مورد وثوق كودكان به صورت خام از جمله مصارف اين گياهان در روستا است.

علاوه بر پخت غذا تعدادي از اين گياهان به صورت دم كرده همراه با چاي و بخش عمده‌اي از آن نيز براي تهيه داروهاي گياهي و عرقيات مورد استفاده مردم قرار مي‌گيرد. اين گياهان علاوه بر تازه‌خوري به صورت خشك شده نيز در فصل زمستان توسط بانوان براي مصارف خوراكي و دارويي بكار گرفته مي‌شود. علاقه بيشتر مردم به استفاده از گياهان خوراكي و دارويي به‌جاي ساير مواد خوراكي و داروهاي شيميايي و برداشت بي‌رويه آن تا حدودي ادامه رشد اين گياهان را تهديد مي‌كند.

برداشت بي‌رويه ، غلط و غير اصولي اين گياهان آسيبي جدي به مراتع و رشد گياهان خوراكي و دارويي ارتفاعات اين روستا مي تواند باشد. 

جاده دسترسي روستا

مسير و جاده اصلي روستاي يای شهري كه فاصله آن از مركز شهرستان مراغه 27 كيلومتر مي باشد تا روستاي آشان آسفالت شده بود كه در سال 1393 همزمان با آغاز هفته دولت پروژه بهسازي و آسفالت ريزي مسير آشان به ياي شهري بطول 11 كيلومتر آغاز و در مدت دو ماه به اتمام رسيد. اين پروژه با تخصیص 13 میلیارد و پانصد ميليون ريال از منابع داخلی وزارت راه در دستور کار قرار گرفته بود كه با اتمام اين پروژه با توجه به بحث گردشگري اين مسير، شاهد حضور گردشگران از شهرستان و شهرهاي همجوار خواهيم بود كه اين روستا پتانسيل خوبي در توسعه گردشگري دارد.

مشاغل اصلي روستا

شغل عمده اهالي اين روستا كشاورزي ، دامداري و زنبورداري است . البته درپي سال هاي گذشته قالي بافي نيز جزو مشاغل مردم به حساب مي آمد ولي متاسفانه به دليل برخي مشكلات در حال حاضر تعداد قالي بافان به تعداد انگشت ها نيز نمي رسد . از جمله درختاني كه كشاورزان محترم  اين روستا به كاشت و برداشت آنها مي پردازند مي توان به درختان گردو ، سيب ، بادام ، آلو ، آلوچه و زردآلو اشاره كرد . كشاورزان با برداشت محصولات خود يا آنها را در همان جا مي فروشند ويا بعضي هم در سردخانه گذاشته تا در ايام فرا رسيدن نوروز در بازار به فروش مي رسانند.

در بخش دامداري مردم شير گوسفندان را به شركت هاي شيرپزي مي دهند تا با آن پنير درست كرده و روانه بازار كنند . واز لبنيات مي توان به توليد پنير ماست، كره  و روغن زرد حيواني اشاره كرد كه خيلي خوشمزه و لذيذ مي باشند . زنان روستا نيز پشم گوسفندان را در دوختن لحاف و تشك بكار مي برند.

زنبورداري شغلي پرونق در روستا
زنبورداري در روستا

در بخش زنبورداري كه از اهميت ويژه اي برخوردار بوده و می تواند در توسعه توریسم اقتصادی بسیار موثر می باشد که افراد زیادی در این روستا به کار پرورش و تولید عسل مشغول می باشند. به جرات می توان گفت تولید عسل طبیعی سهند به لحاظ کمی و کیفی در مقایسه با تولیدات دیگر نقاط کشور از اهمیت زیادی برخوردار بوده که می تواند در آینده در بازارهای داخلی و خارجی نقش اساسی داشته باشد. عسل اين منطقه از دير باز زبانزد خاص و عام بوده وهست . چرا كه در طبيعي بودن جنس توليدات عسل اين منطقه هيچ شكي نيست . به جرات مي توان گفت كه يكي از سوغاتي اين روستا مي توان به عسل طبيعي آن اشاره كرد . اين روستا به جهت آب و هواي مناسب و سرسبز بودن مناطق كوهستاني آن، زنبورداران بيشتري را به اين شغل سوق داده است . اين روستا در حدود 30 زنبوردار و 4500 كندوي مدرن و سنتي در حال فعاليت مي باشند كه بيشترين توليدات عسل در شهرستان مراغه را از آن خود كرده است .
رودخانه صــــوفي چاي
رودخانه صوفي چايرود خانه صوفي چاي كه از دامنه هاي جنوب غربي كوه سهند و از آب شدن برف هاي دائمي و سنگين كوهستان بويژه از دره باميدز و از سرازير شدن چشمه هاي متعدد از دل كوه ها بوجود آمده است . البته در اين
  مسير رودخانه ديگري هم وجود دارد كه به "كيچيح چاي " يا چاي كوچك مشهور است به رودخانه صوفي چاي متصل شده و در نهايت به سد علويان مي ريزد. آب اين رودخانه نه تنها تمام باغات اين مسير را سيراب مي كند بلكه پس از سرازير شدن به سد علويان اكثر باغات شهرهاي مراغه و بناب  را نيز سيراب مي كند. در مسير اين رودخانه  8 روستا به نامهاي يای شهري ، هريس ، صومعه ، آشان ، اوزبك ، تازه كند ، قشلاق ، و علويان قرار دارد.

 ويژه گي هاي طبيعي روستا
باغهاي سرسبز روستا
روستاي يای شهري به جهت داشتن مناظر طبيعي و سرسبزي منحصر بفرد از قديم الايام ميحطي آرام و زيبا براي گردشگران شهرهاي همجوار در همه ايام سال (به جز زمستان كه هوا نامساعد است) بوده است به همين جهت به عنوان منطقه گردشگري شهرستان مراغه محسوب مي شود و گردشگران و مسافران خاطره خوشي را از اين مناظر به خاطر مي سپارند . چرا كه با داشتن مناظر بسيار دل انگيز چشم هر بيننده اي را به خود جلب مي كند . با آمدن فصل طبيعت و با رويش گلهاي گوناگون و سر سبز شدن كوه هاي اطراف روستا جلوه خاصي به آن مي بخشد . اميد است با همكاري دستگاه هاي زيربط امكانات مناسبي جهت رفاه حال مسافرين و گردشگران عزيز فراهم شده و قابليت هاي گردشگري و توريستي آن هرچه بيشتر به مردم شهرستان مراغه و شهرهاي همجوار معرفي گردد.

وجود چشمه های سرد وگوارای طبی وآبشارهای زیبا

در این روستا چشمه هائی با آبهای زیر زمینی بسیار زیبا و سرد و گوارئی وجود دارند که در دامنه های کوه سهند و اطراف روستا قرار دارند که به درمان سنگ کلیه موثر می باشد و خاصیت درمانی دارد . و همچنین وجود آبشارهائی در اطراف روستا که در فصل بهار با آب شدن برف ها به وجود می آید تماشای آن از نزدیک برای دوستداران طبیعت خالی از لطف نیست.
آبشار زيبا
 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید

 

نظرسنجی

نظر شما در مورد عملکرد دهیاری؟
 

پیوندها

سامانه پیامک ترز | ثبت نام رایگان

آخرین اخبار جهان  در ترز نیوز | اخبار سیاسی | اجتماعی | اقتصادی | علمی | ورزشی | اخبار فناوری